Quy trình kiểm kê phát thải carbon xây dựng hiện nay được thực hiện bằng cách xác định phạm vi phát thải (Scope 1, 2, 3), thu thập số liệu hoạt động, áp dụng hệ số phát thải phù hợp để tính toán lượng phát thải quy đổi ra tCO2e, và lập báo cáo thẩm định tuân thủ Thông tư 13/2024/TT-BXD của Bộ Xây dựng. Việc thực hiện đúng quy chuẩn không chỉ giúp doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ pháp lý mà còn là cơ sở quan trọng để tối ưu hóa chi phí vận hành, nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới mục tiêu Net Zero 2050 của quốc gia.
Kiểm kê phát thải carbon xây dựng là gì và tại sao lại cấp bách?
Kiểm kê phát thải carbon xây dựng là quá trình đo lường, tính toán và báo cáo tổng lượng khí nhà kính phát thải ra khí quyển từ các hoạt động liên quan đến ngành xây dựng trong một khoảng thời gian nhất định. Kết quả kiểm kê thường được quy đổi về đơn vị tấn CO2 tương đương (tCO2e). Hoạt động này bao gồm việc định lượng cả phát thải trực tiếp từ các nguồn do doanh nghiệp sở hữu hoặc kiểm soát, và phát thải gián tiếp từ việc tiêu thụ năng lượng cũng như chuỗi cung ứng vật liệu.
Ngành xây dựng hiện là một trong những nguồn phát thải carbon lớn nhất, chiếm khoảng 24% tổng lượng phát thải cả nước. Lượng phát thải này chủ yếu bắt nguồn từ hai nhóm hoạt động chính:
- Sản xuất vật liệu xây dựng: Quá trình sản xuất các vật liệu cơ bản như xi măng, thép, gạch, kính tiêu thụ lượng năng lượng cực kỳ lớn và giải phóng lượng lớn CO2 từ các phản ứng hóa học công nghiệp.
- Vận hành tòa nhà và công trình: Việc tiêu thụ điện năng cho hệ thống chiếu sáng, điều hòa không khí, thông gió và các thiết bị cơ điện trong suốt vòng đời của công trình đóng góp đáng kể vào tổng lượng phát thải gián tiếp.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, việc thực hiện kiểm kê carbon ngành xây dựng đã trở thành một yêu cầu cấp bách. Các rào cản thương mại xanh, thuế carbon biên giới và yêu cầu từ các nhà đầu tư quốc tế đang buộc các doanh nghiệp xây dựng Việt Nam phải minh bạch hóa dữ liệu phát thải nếu muốn tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Quy định pháp lý mới nhất về kiểm kê khí nhà kính ngành xây dựng
Để hiện thực hóa cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero 2050), Chính phủ và Bộ Xây dựng đã ban hành các văn bản pháp lý nghiêm ngặt, tạo hành lang pháp lý bắt buộc cho hoạt động kiểm kê khí nhà kính ngành xây dựng.
Khung pháp lý nền tảng bắt đầu từ Nghị định 06/2022/NĐ-CP của Chính phủ quy định về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-zôn. Tiếp theo đó, Quyết định số 13/2024/QĐ-TTg ban hành danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính cập nhật mới nhất, trong đó chỉ rõ các cơ sở thuộc phạm vi quản lý của Bộ Xây dựng phải có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ này.
Đặc biệt, ngày 30 tháng 8 năm 2024, Bộ Xây dựng đã ban hành Thông tư số 13/2024/TT-BXD quy định chi tiết quy trình kỹ thuật kiểm kê khí nhà kính, đo đạc, báo cáo, thẩm định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính đối với các hoạt động thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ Xây dựng. Đây là cẩm nang kỹ thuật bắt buộc mà mọi doanh nghiệp trong ngành phải tuân thủ khi lập báo cáo phát thải carbon xây dựng.
Đối tượng doanh nghiệp xây dựng nào bắt buộc phải kiểm kê carbon?
Theo Quyết định số 13/2024/QĐ-TTg, có tổng cộng 229 cơ sở thuộc ngành xây dựng nằm trong danh mục bắt buộc phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Các đối tượng này bao gồm:
- Các doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng quy mô lớn, đặc biệt là các nhà máy sản xuất xi măng, clinker, gạch ốp lát, kính xây dựng.
- Các công trình tòa nhà thương mại, chung cư, tổ hợp văn phòng có tổng tiêu thụ năng lượng hàng năm vượt ngưỡng quy định của pháp luật về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.
- Các dự án hạ tầng kỹ thuật đô thị quy mô lớn thuộc diện quản lý của Bộ Xây dựng.
Các cơ sở nằm trong danh sách này có nghĩa vụ phải tổ chức thực hiện kiểm kê khí nhà kính định kỳ, xây dựng báo cáo phát thải carbon xây dựng và gửi về cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền theo đúng tiến độ được quy định tại Nghị định 06/2022/NĐ-CP và Thông tư số 13/2024/TT-BXD.
Quy trình kiểm kê phát thải carbon xây dựng chuẩn theo Thông tư 13/2024/TT-BXD
Để đảm bảo tính chính xác và khả năng thẩm định của báo cáo, quy trình kiểm kê khí nhà kính xây dựng phải tuân thủ nghiêm ngặt các bước kỹ thuật được hướng dẫn bởi Bộ Xây dựng và các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14064-1.
Dưới đây là hướng dẫn quy trình kiểm kê khí nhà kính ngành xây dựng chi tiết gồm 5 bước tiêu chuẩn:
Bước 1: Xác định phạm vi kiểm kê (Boundary Setting)
Doanh nghiệp cần xác định rõ ranh giới tổ chức và ranh giới vận hành của cơ sở. Việc này bao gồm xác định các nguồn phát thải trực tiếp và gián tiếp nằm trong tầm kiểm soát của doanh nghiệp, phân chia rõ ràng theo các nhóm Scope 1, Scope 2 và Scope 3.
Bước 2: Thu thập số liệu hoạt động (Activity Data Collection)
Đây là bước quan trọng nhất quyết định độ tin cậy của báo cáo. Doanh nghiệp cần thu thập toàn bộ hóa đơn, chứng từ, nhật ký vận hành liên quan đến tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch (dầu diesel, xăng, gas), lượng điện năng tiêu thụ từ lưới điện quốc gia, và khối lượng vật liệu xây dựng sử dụng trong quá trình thi công hoặc sản xuất.
Bước 3: Lựa chọn hệ số phát thải (Emission Factors)
Hệ số phát thải là đại lượng dùng để quy đổi số liệu hoạt động thành lượng phát thải khí nhà kính tương ứng. Doanh nghiệp phải áp dụng đúng hệ số phát thải ngành xây dựng do Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc Bộ Xây dựng công bố trong các văn bản hướng dẫn mới nhất để đảm bảo tính pháp lý.
Bước 4: Tính toán lượng phát thải quy đổi ra tCO2e
Sử dụng các công thức toán học chuẩn hóa để nhân số liệu hoạt động với hệ số phát thải tương ứng cho từng nguồn phát thải. Kết quả cuối cùng của tất cả các loại khí nhà kính (CO2, CH4, N2O,…) sẽ được quy đổi về đơn vị tấn CO2 tương đương (tCO2e) bằng cách sử dụng tiềm năng nóng lên toàn cầu (GWP) phù hợp.
Bước 5: Lập báo cáo và hỗ trợ thẩm định
Tổng hợp toàn bộ kết quả tính toán vào mẫu báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo quy định của Thông tư 13/2024/TT-BXD. Báo cáo này sau đó phải được gửi đến đơn vị thẩm định độc lập có năng lực trước khi trình lên Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan.
Các nguồn phát thải chính trong ngành xây dựng cần bóc tách (Scope 1, 2, 3)
Để thực hiện kiểm kê phát thải carbon xây dựng một cách toàn diện, doanh nghiệp cần phân loại rõ ràng các nguồn phát thải theo ba phạm vi (Scope) tiêu chuẩn quốc tế:
| Phạm vi phát thải | Định nghĩa kỹ thuật | Nguồn phát thải thực tế trong xây dựng |
|---|---|---|
| Scope 1 (Phát thải trực tiếp) | Phát thải trực tiếp từ các nguồn do doanh nghiệp sở hữu hoặc kiểm soát trực tiếp. | Đốt cháy nhiên liệu tại vòi (máy phát điện, xe lu, máy xúc, lò nung xi măng); rò rỉ môi chất lạnh từ hệ thống điều hòa không khí của công trình. |
| Scope 2 (Phát thải gián tiếp từ năng lượng) | Phát thải gián tiếp từ việc tiêu thụ điện, nhiệt hoặc hơi nước được mua từ bên ngoài. | Điện năng tiêu thụ từ lưới điện quốc gia để vận hành văn phòng, chiếu sáng công trường, chạy các thiết bị cơ điện và máy móc sản xuất. |
| Scope 3 (Phát thải gián tiếp khác) | Phát thải xảy ra trong chuỗi giá trị của doanh nghiệp, bao gồm cả thượng nguồn và hạ nguồn. | Phát thải từ quá trình khai thác và sản xuất vật liệu xây dựng (thép, xi măng mua ngoài); vận chuyển vật tư; xử lý chất thải xây dựng. |
Việc bóc tách chi tiết các phạm vi này giúp doanh nghiệp nhận diện chính xác đâu là “điểm nóng” phát thải, từ đó xây dựng kế hoạch giảm phát thải ngành xây dựng hiệu quả và tối ưu chi phí đầu tư nhất.
Khó khăn thường gặp của doanh nghiệp khi tự thực hiện kiểm kê carbon
Mặc dù đã có các văn bản hướng dẫn từ Bộ Xây dựng, phần lớn các doanh nghiệp xây dựng tại Việt Nam vẫn gặp nhiều trở ngại lớn khi tự triển khai kiểm kê phát thải carbon xây dựng:
- Hệ thống dữ liệu phân tán và thiếu sót: Số liệu hoạt động tiêu thụ năng lượng, nhiên liệu tại các công trường thường không được ghi chép đồng bộ, thiếu hóa đơn chứng từ kiểm chứng, dẫn đến sai lệch lớn khi tính toán.
- Khó khăn trong việc áp dụng hệ số phát thải: Việc lựa chọn sai hệ số phát thải hoặc áp dụng các hệ số cũ không còn hiệu lực pháp lý khiến báo cáo bị từ chối khi thẩm định.
- Thiếu nhân sự chuyên môn sâu: Đội ngũ kỹ sư xây dựng thông thường chưa được đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật kiểm kê khí nhà kính, tiêu chuẩn ISO 14064-1 và các quy định của Thông tư 13/2024/TT-BXD.
- Chi phí tự thực hiện cao: Việc tự mày mò, thử nghiệm không những tốn thời gian mà còn dễ dẫn đến sai sót, buộc phải làm lại nhiều lần, gây lãng phí nguồn lực của doanh nghiệp.
Để giải quyết triệt để các khó khăn này, việc hợp tác với một đơn vị cung cấp dịch vụ kiểm kê khí nhà kính chuyên nghiệp là giải pháp tối ưu giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và đảm bảo tính tuân thủ pháp lý cao nhất.
Giải pháp kiểm kê phát thải carbon xây dựng trọn gói từ Môi Trường Lighthouse
Là đơn vị uy tín trong lĩnh vực tư vấn và triển khai giải pháp môi trường cho doanh nghiệp, Môi Trường Lighthouse tự hào mang đến giải pháp kiểm kê phát thải carbon xây dựng trọn gói, chuyên nghiệp và tối ưu chi phí.
Chúng tôi đồng hành cùng doanh nghiệp xây dựng xuyên suốt hành trình chuyển đổi xanh:
- Khảo sát và đánh giá hiện trạng: Đội ngũ chuyên gia của Lighthouse trực tiếp khảo sát thực địa, xác định ranh giới phát thải và thiết lập hệ thống thu thập dữ liệu phù hợp với đặc thù từng công trình, nhà máy.
- Tính toán phát thải chuẩn xác: Áp dụng đúng các phương pháp luận và hệ số phát thải mới nhất theo Thông tư 13/2024/TT-BXD, đảm bảo số liệu đầu ra chính xác, minh bạch và có khả năng kiểm chứng cao.
- Lập báo cáo và hỗ trợ thẩm định: Hoàn thiện hồ sơ báo cáo phát thải carbon xây dựng theo đúng biểu mẫu quy định, hỗ trợ doanh nghiệp làm việc với các đơn vị thẩm định độc lập cho đến khi báo cáo được thông qua.
- Tư vấn lộ trình giảm phát thải: Dựa trên kết quả kiểm kê, Lighthouse đề xuất các giải pháp kỹ thuật cụ thể như tối ưu hóa hiệu quả năng lượng, chuyển đổi sang vật liệu xây dựng phát thải thấp, giúp doanh nghiệp cắt giảm chi phí vận hành dài hạn.
Với phương châm kiểm soát rủi ro môi trường và tối ưu chi phí vận hành dài hạn, Môi Trường Lighthouse cam kết mang lại dịch vụ chất lượng, giúp doanh nghiệp an tâm tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi.
CÔNG TY TNHH TƯ VẤN CÔNG NGHỆ MÔI TRƯỜNG LIGHTHOUSE
- Trụ sở chính: 316 Lê Văn Sỹ, Phường Tân Sơn Hòa, TP. Hồ Chí Minh
- Email: an.nguyen@moitruonglighthouse.com
- Hotline: 0986.301.755 – 0918.01.9001
- Thời gian làm việc: 8H – 18H
- Website: www.moitruonglighthouse.com
Các câu hỏi thường gặp (FAQ) về kiểm kê phát thải carbon ngành xây dựng
Tần suất thực hiện báo cáo phát thải carbon xây dựng là bao lâu?
Theo quy định hiện hành tại Nghị định 06/2022/NĐ-CP, các cơ sở thuộc danh mục bắt buộc phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính định kỳ 2 năm một lần. Doanh nghiệp cần chủ động cập nhật số liệu hoạt động hàng năm để phục vụ cho kỳ báo cáo chính thức.
Nếu doanh nghiệp không thuộc danh sách bắt buộc của Quyết định 13/2024/QĐ-TTg thì có nên kiểm kê không?
Rất nên thực hiện. Việc chủ động kiểm kê phát thải carbon xây dựng giúp doanh nghiệp đón đầu xu hướng đấu thầu xanh, dễ dàng tiếp cận các nguồn vốn tín dụng xanh từ ngân hàng, nâng cao uy tín thương hiệu và chuẩn bị sẵn sàng trước khi các quy định pháp lý được mở rộng đối tượng trong tương lai.
Hệ số phát thải ngành xây dựng được lấy từ nguồn nào là chuẩn xác nhất?
Hệ số phát thải phải được trích dẫn từ danh mục hệ số phát thải do Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành, hoặc các hệ số đặc thù được quy định chi tiết trong các hướng dẫn kỹ thuật của Bộ Xây dựng theo Thông tư 13/2024/TT-BXD. Việc tự ý áp dụng các hệ số không rõ nguồn gốc sẽ làm mất tính pháp lý của báo cáo.
Sự khác biệt giữa Scope 1, Scope 2 và Scope 3 trong xây dựng là gì?
Scope 1 là phát thải trực tiếp từ hoạt động đốt nhiên liệu tại công trường (như chạy máy phát điện, xe máy thi công). Scope 2 là phát thải gián tiếp từ lượng điện năng mua từ lưới điện để phục vụ thi công, vận hành văn phòng. Scope 3 là các phát thải gián tiếp khác nằm ngoài tầm kiểm soát trực tiếp của doanh nghiệp nhưng thuộc chuỗi giá trị, tiêu biểu là phát thải từ quá trình sản xuất vật liệu xây dựng do bên thứ ba cung cấp.