Thi công hệ thống xử lý nước thải là quá trình triển khai thiết bị, bể xử lý, đường ống, điện điều khiển và các hạng mục phụ trợ theo hồ sơ kỹ thuật đã được khảo sát. Một công trình hiệu quả cần được thực hiện theo đúng trình tự từ khảo sát hiện trạng, chốt công nghệ, chuẩn bị mặt bằng, lắp đặt, chạy thử đến bàn giao vận hành; không nên chỉ tập trung vào việc đưa thiết bị đến công trình.
Thi công hệ thống xử lý nước thải gồm những công việc nào?
Phạm vi thi công có thể khác nhau theo loại nước thải, lưu lượng, mặt bằng và điều kiện của từng cơ sở. Với công trình mới, việc triển khai thường phối hợp cùng phần xây dựng, hạ tầng thoát nước và điện kỹ thuật. Với công trình cải tạo, phương án cần tính đến hệ thống đang vận hành, không gian hạn chế, tuyến ống hiện hữu và kế hoạch thi công để giảm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất hoặc kinh doanh.
- Khảo sát hiện trạng nguồn thải, mặt bằng, đường ống, hố ga và điểm xả.
- Hoàn thiện phương án công nghệ, bản vẽ bố trí và danh mục thiết bị.
- Chuẩn bị bệ đặt máy, bể chứa, khu kỹ thuật và hạ tầng phụ trợ.
- Lắp đặt bể, module, máy bơm, thiết bị xử lý, đường ống và tủ điều khiển.
- Đấu nối điện, nước, tuyến thu gom và đường xả theo phương án đã thống nhất.
- Chạy thử, hiệu chỉnh, hướng dẫn vận hành và bàn giao hồ sơ kỹ thuật.
Chất lượng thi công không chỉ thể hiện ở việc thiết bị được lắp đúng vị trí. Hệ thống cần có tuyến ống hợp lý, van khóa dễ tiếp cận, khu vực bảo trì đủ rộng, tủ điện an toàn và điều kiện kiểm tra thuận tiện trong toàn bộ thời gian vận hành.
Khảo sát hiện trạng trước khi thi công
Khảo sát là bước tạo nền tảng cho toàn bộ công trình. Đơn vị triển khai cần xác định nguồn phát sinh nước thải, lưu lượng trung bình và cao điểm, đặc tính nguồn thải, vị trí thu gom, diện tích khu kỹ thuật, cao độ đường ống, nguồn điện, lối đưa thiết bị vào công trình và điều kiện bảo trì sau này.
Với nhà xưởng đang hoạt động, cần khảo sát thêm thời gian vận hành dây chuyền, các vị trí có thể tạm dừng thi công, phương án che chắn, lối di chuyển vật tư và rủi ro ảnh hưởng đến sản xuất. Việc chốt vị trí thiết bị khi chưa đo đạc thực tế dễ dẫn đến thay đổi tuyến ống, phát sinh chi phí hoặc không đủ khoảng trống để mở nắp bảo trì.
Thông tin cần chuẩn bị cho buổi khảo sát
- Ngành nghề, công đoạn phát sinh và loại nước thải cần xử lý.
- Lưu lượng nước sử dụng, khung giờ hoạt động và thời điểm xả thải cao điểm.
- Bản vẽ mặt bằng, ảnh khu vực lắp đặt và sơ đồ thoát nước hiện có.
- Thông tin bể cũ, đường ống, hố ga, máy bơm hoặc hệ thống đang sử dụng.
- Yêu cầu tiến độ, kế hoạch xây dựng hoặc thời điểm cần đưa hệ thống vào vận hành.
Chốt phương án kỹ thuật trước khi triển khai
Sau khảo sát, phương án cần mô tả rõ công nghệ xử lý, công suất thiết kế, vị trí từng thiết bị, tuyến ống, hạng mục xây dựng phụ trợ, điện điều khiển và phạm vi công việc. Đây là cơ sở để chủ đầu tư, đơn vị xây dựng, đội MEP và đội thi công môi trường phối hợp thống nhất.
Ở giai đoạn này, doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ các điểm giao giữa các hạng mục: đầu ống nước thải vào hệ thống, đường nước sau xử lý, nguồn điện cho tủ điều khiển, đường xả bùn hoặc cặn, vị trí lấy mẫu khi cần và lối tiếp cận để thay thế vật tư. Những chi tiết nhỏ nếu thiếu trong bản vẽ thường gây chậm tiến độ khi đã vào công trường.
Với dự án cần hoàn thiện từ đầu, nên tham khảo thêm thiết kế hệ thống xử lý nước thải trước khi chốt hạng mục thi công. Thiết kế phù hợp giúp giảm việc sửa đổi kết cấu hoặc dời thiết bị sau khi công trình đã hoàn thiện.
Chuẩn bị mặt bằng và hạ tầng phụ trợ
Trước khi lắp đặt thiết bị, khu vực thi công cần được chuẩn bị theo hồ sơ kỹ thuật. Tùy phương án, công việc có thể gồm làm bể bê tông, hố thu, bệ đặt module, mái che, thoát sàn, cấp điện, cấp nước, thông gió, chiếu sáng và lối thao tác. Với thiết bị đặt ngoài trời, cần xem xét khả năng chống tác động của thời tiết và giải pháp bảo vệ tủ điện.
Vị trí đặt hệ thống không nên chỉ ưu tiên nơi còn trống. Khu kỹ thuật cần có diện tích đủ cho thao tác kiểm tra, mở nắp bể, kéo máy bơm, vệ sinh hoặc thay vật tư. Nếu đặt trong tầng hầm, khu vực kín hoặc vị trí thấp, cần xem xét thêm thông gió, thoát nước sự cố, an toàn điện và lối vận chuyển thiết bị.
Lắp đặt bể, module và thiết bị xử lý
Sau khi mặt bằng đáp ứng yêu cầu, đội thi công tiến hành tập kết và lắp đặt các hạng mục chính. Tùy cấu hình, hệ thống có thể gồm bể điều hòa, bể sinh học, bể lắng, bể khử trùng, cụm lọc, module hợp khối, máy bơm, máy thổi khí, đường ống, van, cảm biến và tủ điều khiển.
Với phương án module xử lý nước thải, việc bố trí có thể gọn hơn so với xây dựng nhiều bể rời. Tuy vậy, vẫn cần kiểm tra tải trọng nền, không gian cẩu hạ, hướng đấu nối, lối mở nắp và khoảng cách giữa thiết bị với tường hoặc các hạng mục xung quanh.
Thiết bị phải được cố định, cân chỉnh và đấu nối theo bản vẽ. Mỗi tuyến ống cần có hướng dòng chảy rõ ràng, van khóa tại vị trí phù hợp và hạn chế góc gấp không cần thiết. Việc đánh dấu đường ống, tủ điện và điểm vận hành giúp nhân sự vận hành dễ kiểm tra sau khi bàn giao.
Thi công đường ống, điện điều khiển và hệ thống phụ trợ
Đường ống là hạng mục ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thu gom và vận hành. Trước khi cố định, cần kiểm tra độ dốc, cao độ, hướng dòng chảy, vị trí van, khả năng vệ sinh và nguy cơ xung đột với hạ tầng khác. Đường ống đi âm hoặc đi qua khu vực khó tiếp cận cần được tính toán kỹ vì chi phí sửa chữa sau này thường cao.
Tủ điện điều khiển cần được đặt ở vị trí khô ráo, an toàn, dễ quan sát và thuận tiện thao tác. Việc cấp điện phải có giải pháp bảo vệ phù hợp, nhận diện rõ thiết bị, sơ đồ đấu nối và hướng dẫn xử lý khi có cảnh báo. Với hệ thống có bơm, máy thổi khí hoặc thiết bị tự động, cần kiểm tra chế độ chạy tay, chạy tự động và tín hiệu bảo vệ trước khi chạy thử.
Chạy thử và hiệu chỉnh hệ thống
Chạy thử là giai đoạn kiểm tra toàn bộ chuỗi thiết bị trong điều kiện thực tế. Mục tiêu không chỉ là xác nhận máy móc có hoạt động, mà còn kiểm tra dòng nước, rò rỉ, khả năng bơm, chế độ điều khiển, van khóa, mức nước, tiếng ồn, độ rung, hiện tượng tắc nghẽn và sự phối hợp giữa các công đoạn xử lý.
Trong quá trình này, các thông số vận hành được điều chỉnh theo đặc điểm nguồn thải. Nếu phát hiện đường ống chảy ngược, máy bơm không phù hợp, lưu lượng không ổn định hoặc khu vực thao tác bất tiện, cần xử lý trước khi bàn giao chính thức. Đây là giai đoạn quan trọng để hạn chế sự cố sau khi hệ thống đi vào vận hành thường xuyên.
Bàn giao và hướng dẫn vận hành
Sau khi chạy thử, đơn vị thi công cần bàn giao hệ thống cùng hướng dẫn vận hành. Tài liệu nên thể hiện sơ đồ công nghệ, danh mục thiết bị, vị trí van khóa, hướng dẫn tủ điện, lịch bảo trì, vật tư tiêu hao và thông tin hỗ trợ kỹ thuật. Chủ đầu tư nên chỉ định người phụ trách tiếp nhận đào tạo và lưu hồ sơ vận hành.
Người vận hành không nhất thiết phải có chuyên môn sâu về môi trường, nhưng cần biết các thao tác cơ bản như kiểm tra mực nước, quan sát tiếng ồn, nhận biết cảnh báo tủ điện, kiểm tra tình trạng bơm, vệ sinh khu vực thu gom và liên hệ hỗ trợ khi có dấu hiệu bất thường.
Những lỗi cần tránh khi thi công hệ thống xử lý nước thải
- Chọn công suất chỉ theo cảm tính hoặc giá thiết bị mà chưa khảo sát lưu lượng thực tế.
- Đặt hệ thống ở vị trí không đủ không gian mở nắp, thay bơm hoặc bảo trì.
- Thi công đường ống không kiểm tra cao độ, độ dốc và hướng thoát nước.
- Không bố trí van khóa, cửa kiểm tra hoặc điểm thao tác cần thiết.
- Đưa hệ thống vào sử dụng ngay mà không chạy thử và hiệu chỉnh đầy đủ.
- Không bàn giao tài liệu, lịch bảo trì và người phụ trách vận hành rõ ràng.
Chi phí thi công hệ thống xử lý nước thải phụ thuộc vào đâu?
Chi phí phụ thuộc vào loại nước thải, công suất, công nghệ xử lý, vật liệu thiết bị, điều kiện mặt bằng, chiều dài đường ống, hạng mục xây dựng, điện điều khiển, vị trí lắp đặt, yêu cầu tiến độ và phạm vi chạy thử. Khi so sánh báo giá, doanh nghiệp cần đối chiếu rõ phần việc bao gồm, thiết bị chính, trách nhiệm đấu nối, hạng mục phụ trợ, hồ sơ bàn giao và kế hoạch bảo hành.
Một phương án có giá ban đầu thấp nhưng thiếu hạng mục kỹ thuật cần thiết có thể phát sinh nhiều chi phí sau đó. Do đó, nên ưu tiên giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế, dễ vận hành và có phạm vi công việc minh bạch.
Lưu ý về yêu cầu môi trường
Việc thi công và vận hành hệ thống xử lý nước thải cần được đặt trong tổng thể nghĩa vụ môi trường của cơ sở. Doanh nghiệp nên rà soát quy mô, loại hình hoạt động, nguồn thải, hồ sơ liên quan và yêu cầu kiểm tra áp dụng tại thời điểm triển khai. Có thể tham khảo Luật Bảo vệ môi trường 2020; yêu cầu cụ thể cần được đối chiếu theo từng dự án và địa phương.
Tư vấn thi công theo hiện trạng thực tế
Môi Trường Lighthouse tiếp nhận thông tin về loại nước thải, công suất dự kiến, ảnh mặt bằng, sơ đồ thoát nước, hệ thống hiện có và yêu cầu tiến độ để đề xuất phương án thi công phù hợp. Gửi bản vẽ, ảnh khu kỹ thuật và thông tin vận hành hiện tại để việc khảo sát, bố trí thiết bị và lập kế hoạch triển khai được chính xác hơn.