Quy trình kiểm kê và kế hoạch giảm nhẹ khí nhà kính bắt buộc áp dụng cho các cơ sở phát thải lớn theo Quyết định 13/2024/QĐ-TTg. Doanh nghiệp phải đo lường phát thải theo ISO 14064-1, nộp kế hoạch giảm nhẹ giai đoạn 2026-2030 trước ngày 31/12/2025 và báo cáo kết quả định kỳ hằng năm từ năm 2027 theo Nghị định 119/2025/NĐ-CP. Việc chủ động thực hiện không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật Việt Nam mà còn là chìa khóa để nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu nghiêm ngặt như CBAM và khẳng định cam kết ESG bền vững.
Kiểm kê và kế hoạch giảm nhẹ khí nhà kính là gì?
Kiểm kê khí nhà kính là hoạt động thu thập thông tin, số liệu về các nguồn phát thải và hấp thụ khí nhà kính (KNK), tính toán lượng phát thải và hấp thụ KNK trong một phạm vi xác định và trong một năm cụ thể theo phương pháp luận chuẩn hóa. Kết quả của quá trình này được thể hiện qua báo cáo kiểm kê khí nhà kính, giúp doanh nghiệp xác định rõ dấu chân carbon của mình.
Kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính là tập hợp các giải pháp công nghệ, quản lý và vận hành được doanh nghiệp xây dựng nhằm mục tiêu cắt giảm lượng phát thải KNK trong một giai đoạn nhất định. Kế hoạch này hướng tới việc tối ưu hóa hiệu quả sử dụng năng lượng, chuyển đổi sang năng lượng tái tạo và áp dụng các công nghệ sản xuất sạch hơn để đóng góp vào mục tiêu phát thải ròng bằng 0 của quốc gia.
Khung pháp lý mới nhất về kiểm kê và giảm nhẹ phát thải khí nhà kính tại Việt Nam
Hệ thống pháp luật Việt Nam đã ban hành các văn bản pháp lý chặt chẽ nhằm quản lý và thúc đẩy hoạt động giảm nhẹ phát thải khí nhà kính tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh. Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý các văn bản cốt lõi sau:
- Luật Bảo vệ môi trường 2020: Đặt nền móng pháp lý cho việc quản lý phát thải KNK, tổ chức và phát triển thị trường carbon trong nước.
- Nghị định 06/2022/NĐ-CP: Quy định chi tiết về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, bảo vệ tầng ô-dôn và lộ trình phát triển thị trường carbon. Doanh nghiệp có thể tra cứu chi tiết tại văn bản gốc Nghị định 06/2022/NĐ-CP.
- Nghị định 119/2025/NĐ-CP: Văn bản sửa đổi, bổ sung mới nhất nhằm tối ưu hóa quy trình kiểm kê, phân bổ hạn ngạch phát thải và chuẩn bị cho việc vận hành chính thức sàn giao dịch tín chỉ carbon. Chi tiết sửa đổi được cập nhật tại Nghị định 119/2025/NĐ-CP.
- Nghị định 83/2026/NĐ-CP: Bổ sung các quy định về chế tài xử phạt và cơ chế giám sát báo cáo giảm nhẹ phát thải cấp cơ sở.
- Quyết định 13/2024/QĐ-TTg: Ban hành danh mục các lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính cập nhật mới nhất của Thủ tướng Chính phủ.
Đối tượng nào bắt buộc phải thực hiện kiểm kê và lập kế hoạch giảm nhẹ?
Theo quy định hiện hành, các đối tượng bắt buộc phải thực hiện kiểm kê và xây dựng kế hoạch giảm nhẹ khí nhà kính bao gồm các cơ sở phát thải lớn nằm trong danh mục ban hành kèm theo Quyết định 13/2024/QĐ-TTg. Cụ thể, danh sách này bao gồm 2.166 cơ sở phát thải lớn thuộc các ngành trọng điểm:
- Ngành Công Thương: Các nhà máy nhiệt điện, cơ sở sản xuất công nghiệp có tổng lượng tiêu thụ năng lượng hằng năm từ 1.000 tấn dầu tương đương (TOE) trở lên.
- Ngành Giao thông vận tải: Các công ty vận tải hàng hóa, hành khách quy mô lớn.
- Ngành Xây dựng: Các doanh nghiệp sản xuất xi măng, vật liệu xây dựng và các tòa nhà thương mại lớn.
- Ngành Tài nguyên và Môi trường: Các cơ sở xử lý chất thải rắn sinh hoạt có công suất thiết kế lớn.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp nằm ngoài danh mục bắt buộc nhưng nằm trong chuỗi cung ứng toàn cầu, chịu tác động bởi cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hoặc đang thực hiện báo cáo ESG cũng chủ động triển khai để bảo vệ thị phần xuất khẩu.
Quy trình 8 bước kiểm kê khí nhà kính chuẩn ISO 14064-1 cho doanh nghiệp
Để xây dựng một báo cáo kiểm kê khí nhà kính chính xác và được chấp nhận bởi các cơ quan quản lý như Bộ Tài nguyên và Môi trường, doanh nghiệp nên áp dụng quy trình chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế ISO 14064-1:
- Xác định ranh giới tổ chức: Xác định rõ các cơ sở, nhà máy, văn phòng thuộc phạm vi kiểm kê của doanh nghiệp.
- Xác định ranh giới phát thải: Phân loại các nguồn phát thải trực tiếp (Scope 1), phát thải gián tiếp từ năng lượng điện tiêu thụ (Scope 2) và các phát thải gián tiếp khác (Scope 3).
- Nhận diện các nguồn phát thải cụ thể: Liệt kê tất cả các thiết bị, hoạt động sinh ra khí nhà kính trong ranh giới đã xác định.
- Lựa chọn phương pháp tính toán: Áp dụng các công thức tính toán dựa trên hướng dẫn của IPCC và các Bộ quản lý ngành.
- Thu thập số liệu hoạt động: Thu thập hóa đơn điện, nước, lượng nhiên liệu tiêu thụ, khối lượng nguyên vật liệu đầu vào và chất thải đầu ra.
- Lựa chọn hệ số phát thải: Sử dụng hệ số phát thải quốc gia do Bộ Tài nguyên và Môi trường công bố hoặc hệ số mặc định của IPCC.
- Tính toán lượng phát thải KNK: Thực hiện tính toán quy đổi các loại khí (CO2, CH4, N2O, HFCs, PFCs, SF6) về đơn vị tấn CO2 tương đương (tCO2tđ).
- Xây dựng báo cáo và thẩm định: Lập báo cáo kiểm kê chi tiết và thực hiện thẩm định độc lập bởi đơn vị có chức năng trước khi nộp lên cơ quan quản lý.
Các bước xây dựng kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính cấp cơ sở
Sau khi có số liệu kiểm kê, doanh nghiệp cần tiến hành xây dựng kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính giai đoạn 2026-2030. Quy trình này bao gồm các bước hành động cụ thể:
Bước 1: Đánh giá hiện trạng và tiềm năng giảm nhẹ
Doanh nghiệp phân tích các nguồn phát thải lớn nhất được chỉ ra từ báo cáo kiểm kê, từ đó xác định các khu vực có tiềm năng tiết kiệm năng lượng và cắt giảm phát thải cao nhất.
Bước 2: Thiết lập mục tiêu giảm phát thải
Mục tiêu giảm phát thải cần được xây dựng cụ thể, đo lường được và phù hợp với lộ trình Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) của Việt Nam cũng như hạn ngạch phát thải được phân bổ.
Bước 3: Đề xuất các giải pháp kỹ thuật và quản lý
Doanh nghiệp lựa chọn các giải pháp phù hợp như lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà, nâng cấp hiệu suất lò hơi, tối ưu hóa hệ thống chiếu sáng, hoặc áp dụng tuần hoàn chất thải trong sản xuất.
Bước 4: Đánh giá hiệu quả kinh tế – kỹ thuật
Tính toán chi phí đầu tư (CAPEX), chi phí vận hành (OPEX) và thời gian hoàn vốn của từng giải pháp để ưu tiên triển khai các phương án tối ưu chi phí nhất.
Bước 5: Lập lộ trình triển khai và phân bổ nguồn lực
Xây dựng tiến độ thực hiện chi tiết cho từng năm, phân công trách nhiệm cho các bộ phận liên quan và chuẩn bị nguồn ngân sách thực hiện.
Rủi ro pháp lý và vận hành khi doanh nghiệp chậm trễ thực hiện
Việc chậm trễ thực hiện kiểm kê và lập kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính có thể khiến doanh nghiệp đối mặt với nhiều rủi ro nghiêm trọng:
- Xử phạt hành chính: Doanh nghiệp không nộp hoặc nộp chậm báo cáo kiểm kê, kế hoạch giảm nhẹ sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định pháp luật về bảo vệ môi trường.
- Bị từ chối phân bổ hạn ngạch: Ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi tham gia thị trường carbon trong nước và quốc tế.
- Mất lợi thế cạnh tranh xuất khẩu: Các thị trường lớn như EU (với cơ chế CBAM) và Mỹ đang áp dụng các rào cản thuế carbon nghiêm ngặt đối với hàng hóa nhập khẩu không chứng minh được nỗ lực giảm phát thải.
- Ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu: Điểm số ESG thấp sẽ khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn xanh và giữ chân các đối tác lớn.
Giải pháp tư vấn kiểm kê và lập kế hoạch giảm nhẹ khí nhà kính từ Môi Trường Lighthouse
Môi Trường Lighthouse là đơn vị tư vấn và triển khai giải pháp môi trường toàn diện cho doanh nghiệp. Chúng tôi đồng hành cùng quý khách hàng từ khâu khảo sát hiện trạng, đo lường, lập hồ sơ pháp lý đến thiết kế và thi công các giải pháp giảm nhẹ phát thải tối ưu.
Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, Môi Trường Lighthouse cam kết mang đến dịch vụ tư vấn kiểm kê khí nhà kính và lập kế hoạch giảm nhẹ chuyên nghiệp, giúp doanh nghiệp kiểm soát rủi ro pháp lý, tuân thủ tuyệt đối các quy định mới nhất của Bộ Tài nguyên và Môi trường và tối ưu hóa chi phí vận hành dài hạn.
Để nhận tư vấn chi tiết và báo giá dịch vụ, xin vui lòng liên hệ:
CÔNG TY TNHH TƯ VẤN CÔNG NGHỆ MÔI TRƯỜNG LIGHTHOUSE
Trụ sở chính: 316 Lê Văn Sỹ, Phường Tân Sơn Hòa, TP. Hồ Chí Minh
Email: an.nguyen@moitruonglighthouse.com
Hotline: 0986.301.755 – 0918.01.9001
Thời gian làm việc: 8H – 18H
Website: www.moitruonglighthouse.com
Các câu hỏi thường gặp (FAQ) về kiểm kê khí nhà kính
Hạn chót nộp kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính là khi nào?
Theo quy định mới nhất, các cơ sở thuộc danh mục bắt buộc phải nộp Kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính giai đoạn 2026-2030 trước ngày 31/12/2025. Kể từ năm 2027, doanh nghiệp phải thực hiện báo cáo kết quả giảm nhẹ định kỳ hằng năm gửi Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
Doanh nghiệp vừa và nhỏ có bắt buộc phải làm kiểm kê khí nhà kính không?
Hiện tại, nghĩa vụ bắt buộc chỉ áp dụng cho các cơ sở phát thải lớn thuộc danh mục của Thủ tướng Chính phủ (Quyết định 13/2024/QĐ-TTg). Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp vừa và nhỏ nằm trong chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia hoặc xuất khẩu sang các nước áp dụng CBAM, việc chủ động kiểm kê là cần thiết để duy trì chuỗi cung ứng.
Tiêu chuẩn ISO 14064-1 đóng vai trò gì trong kiểm kê khí nhà kính?
ISO 14064-1 cung cấp các nguyên tắc và yêu cầu ở cấp độ tổ chức để thiết kế, phát triển, quản lý và báo cáo các hoạt động kiểm kê khí nhà kính. Việc áp dụng tiêu chuẩn này giúp báo cáo của doanh nghiệp đạt độ tin cậy cao, dễ dàng được các tổ chức quốc tế và cơ quan quản lý chấp thuận.
Thị trường carbon tại Việt Nam khi nào vận hành chính thức?
Theo lộ trình tại Nghị định 119/2025/NĐ-CP và các văn bản liên quan, Việt Nam đang trong giai đoạn chuẩn bị, xây dựng quy chế và sẽ tiến tới vận hành chính thức sàn giao dịch tín chỉ carbon và thị trường carbon trong nước nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trao đổi, mua bán hạn ngạch phát thải hiệu quả.